Jordan Tasić je specijalizovao neuropsihijatriju u Beču, a mentor mu je bio nobelovac Julius von Wagner-Jauregg. Profesor Antonije Tasić se smatra najboljim poznavaocem osiguranja i bio je veoma cenjen u postavljanju sistema osiguranja u Jugoslaviji. Đorđe Tasić je bio redovni profesor na katedri Enciklopedija prava na Pravnom fakultetu u Beogradu, a potom i dekan tog fakulteta.


Piše: Dušan Đorđević


 

U Preobraženju su u prvoj polovini 19. veka živeli uglavnom Cincari. Varošica ili selo, različito se gledalo, znatno se razlikovalo od okolnih naselja, najviše zahvaljujići etničkoj grupi koja ga je naseljavala. Ipak, Cincari (ili Vlasi) brzo su se utapali u većinski srpski narod. Pronicljivog, preduzimljivog, trgovačkog duha, njeni istaknuti pojedinci su se selili u Vranje, dajući trajni pečat varoši u usponu.

Baba Duda

Babadudinci Baba Duda, Rista i Paraskeva

Baba Duda, Rista i Paraskeva

“Stanovnici ovoga sela razlikuju se od stanovnika okolnih sela gotovo u svakom pogledu… Većina ih je crnomanjastih, nose se gotovo isto kao u varoši Vranju, a i po načinu života, kao i po kroju kuće, više se približavaju varošanima no stanovnicima okolnih sela. Svi su duha trgovačkog, vredni i preduzimljivi. Govor im je kao i kod okolnih stanovnika, vlaški (cincarski) ne govori niko, mada je do skora bilo staraca koji su znali vlaški. Opaža se da od oslobođenja (1878) ovo selo slabo napreduje: mnogi su se iselili i iseljavaju se iz sela u Vranje, Vladičin Han, Surdulicu i drugde, gde se zanimaju trgovinom, zanatima…” – čitamo u istraživanjima etnologa Riste T. Nikolića.

Među brojnim cincarskim porodicama koje su se u to vreme doselile iz Preobraženja u Vranje isticala se i ona na čijem čelu je bila baba Duda, stamena i snažna ličnost, koja je držala veliku porodicu pod kontrolom i usmeravala je u teškim uslovima života, vodeći računa o opstanku i napretku.

Po baba Dudi familija je dobila nadimak Babadudinci. Sa suprugom je podigla kuću u naselju Kuso blato, negde preko puta čuvene Pribojčićeve kuće. Baba Duda, glava porodice, markantna ličnost, oko koje se sve vrtelo u familiji jedina je ostala da živi u staroj kući.

Rodila je dva sina, Dimitrija i Ristu.

Dimitrije Tasić je bio trgovac i sa suprugom Conom imao je četiri sina i tri ćerke. Sinovi Čeda i Vanko imali su veliki mlin na Kosovu. Milan je bio trgovac, a Stojan opštinski činovnik. Ćerka Savka se udala za Đorđa iz familije Pižinci. Milka se udala za nekog Ristu šustera, a Ljubinka za Nikolu iz Vranja.

Rista Tasić, opštinski činovnik, i Paraskeva (Pasa), sestra poznatog vranjskog trgovca Riste Đorđevića Kalaščeta, izrodili su se sinove: Jordana, Antonija Toneta, Nikodija, Đorđa i Čedomira; ćerke: Daru i Savku. Još jedan njihov sin je umro u mladosti.

Ide gi škola od anđela

Babadudinci Dara sa Ljubom Cuparom

Dara sa Ljubom Cuparom

“Dara je bila udata za Ljubu, sina Tome Stevanovića Cupare, i živeli su u Solunu. Ljuba Cupara je u Solunu radio u radnji poznatog vranjskog trgovca Riste Dingarca. Brzo je napredovao, iskazao sposobnosti i sa stricem Đorđem Cuparom otvorio užarsku radnju, koja je radila do početka Velikog rata. Bugarski zlotvori su 1915. godine zaklali Đorđa, kao i mnoge druge istaknute, nacionalno svesne, Vranjance. Posle rata nastavio je da radnju vodi sa Đorđinim sinom Nikolom, sve do 1935. gosdine. Tada je Nikola zatražio da se podele. Ljuba je sa Darom nastavio posao i bio veoma cenjen u Solunu. Jedna je od ličnosti koja je obeležila srpsku koloniju u tom gradu”, piše Momčilo Sentić.

“Rista je bio opštinski pisar, a mati Paraskeva domaćica. Porodica je bila siromašna a kuća puna dece, pa se jedva sastavljao kraj s krajem. Majka, tipična vranjanska žena — skromna i vredna, uspevala je ipak da to siromaštvo ne bude sasvim vidljivo; njena brojna deca nisu bila samo lepo vaspitana nego i odnegovana i uvek čisto i pristojno odevena, kao da u kući nije vladala oskudica”, beleži Rista Simonović.

Sva deca su bila odlični đaci, pa ih je trebalo dodatno školovati na visokim školama, ali majka i otac nisu imali dovoljno sredstava. Za dalje školovanje Jordana i Đorđa pobrinuo se Rista Đorđević Kalašče, rođeni brat Ristine supruge Paraskeve. Kasnije će braća pomogati Tonetu da se i on školuje.

“Ide gi škola od anđela, bate” – govorila je Risti. “Oni su moja briga, ne sekiraj se. Bistri su, opravni, goleme glave će bidnev” – odgovorio je.

Ristinom zaslugom i nesebičnom pomoći završili su visoke škole i postali poznati i vrlo priznati u svojim oblastima. Jordan je postao vojni hirurg, Tone profesor univerziteta, a Đorđe Tasić jedan od najvećih pravnika koja je Srbija imala.

Nikodije Tasić je bio poštanski činovnik, Čedomir Tasić učesnik Sremskog fronta i vojni službenik, a u kasnijim godinama građevinski preduzimač.

Babadudinci Jordan Tasić, kao mlad oficir

Jordan Tasić, kao mlad oficir

 Dr Jordan, bečki neuropsihijatar

Lekar Jordan Tasić rođen je 16. aprila 1890. godine u Vranju. Gimnaziju je završio u Beogradu 1908. godine i upisao najpre studije tehnike u Beogradu, da bi potom, godinu kasnije, započeo studije medicine u Berlinu. Studije je prekidao u dva navrata, 1912. i 1914. godine, zbog učešća u balkanskim i Prvom svetskom ratu. Kao jedan od 1.300 kaplara učestvovao je u bitkama od Cera i Suvobora, preko Albanije do Solunskog fronta. Medicinske studije nastavio je i završio u Bernu, 1916−1919. godine. Kao aktivni vojni lekar je od 1919. godine najpre bio na službi u nekoliko garnizona u unutrašnjosti, a od 1930. na Unutrašnjem odeljenju Glavne vojne bolnice u Beogradu. U naredne dve godine specijalizovao je neuropsihijatriju u Beču, mentor mu je bio nobelovac Julius von Wagner-Jauregg. Imenovan je za šefa Odeljenja za duševne i živčane bolesti Glavne vojne bolnice i ostao je na tom položaju do kraja Drugog svetskog rata, od 1930. do 1945. godine.

Od 1941. do 1944. godine okupatorska vlast je koristila Glavnu vojnu bolnicu za svoje potrebe. Nervno odeljenje je nastavilo svoj rad sa kapacitetom od 60 postelja i tokom rata, s tim što je izvesno vreme pre i posle oslobođenja u istoj zgradi bilo smešteno i Nervno odeljenje Opšte državne bolnice. Šef oba odeljenja bio je dr Jordan Tasić, koji je ostao na istoj dužnosti i po oslobođenju Beograda oktobra 1944. godine kada je formirana Glavna vojna bolnica NOV i POJ. Po odlasku dr Tasića u penziju krajem 1945. godine, ukazom Ministarstva narodne odbrane o demobilizaciji, novi šef neuropsihijatrijskog odeljenja postao je dr Dragoljub Jovanović.

Dr Jordan Tasić je preminuo je u Beogradu 1968. godine.

Profesor Antonije, naš čovek u Svetskoj banci

Antonije Tone Tasić je rođen 11. januara 1912. godine. Završio je osnovnu školu i gimnaziju sa velikom maturom školske 1929/1930. godine u Vranju. Diplomirao je na Pravnom fakultetu u Beogradu 1934. godine, kao jedan od najboljih studenata. Po završetku studija radio je u Narodnoj banci Jugoslavije, Ministarstvu trgovine i industrije. Za uspešno obavljane poslova od državnog značaja odlikovan je ordenom svetog Save.

Profesor Antonije Tasić, kao stipendista francuske vlade, bio je na specijalizaciji u Parizu iz oblasti kredita i osiguranja školske 1937/1938, a potom se vraća u Ministarstvo trgovine i industrije. Od 1939. godine je honorarni univerzitetski profesor na Ekonomsko-komercijalnoj visokoj školi u Beogradu, koja je kasnije pretvorena u Ekonomski fakultet. Po oslobođenju je radio u Ministarstvu finansija Jugoslavije i predavao Međunarodne eknonomske odnose i Finansije na Ekonomskom fakultetu u Beogradu.

Babadudinci 1930. Tone

Tone kao maturant 1930. (u drugom redu, treći s leva)

Časopis Finansije, od broja 5−6, postao je „Organ Ministarstva finansija FNRJ”. U broju 7−8. objavljeno je da je odgovorni urednik Antonije Tasić.

Od 1953. do 1957. bio je predstavnik Jugoslavije u Međunarodnoj banci za obnovu i razvoj (Svetskoj banci), a potom pomoćnik saveznog sekretara (ministra) za finansije.

Profesor Tasić se smatra najboljim poznavaocem osiguranja i bio je veoma cenjen u postavljanju sistema osiguranja u Jugoslaviji. Kao stručnjak iz ove oblasti poznat je u Evropi i svetu.

Tasić je bio profesor na Ekonomskom fakultetu u Subotici od 1963. godine i dekan ovog fakulteta od 1971. do 1973. godine. Govorio je francuski, engleski i ruski, a služio se nemačkim i bugarskim jezikom. Imao je mnogo smisla za naučno-istraživački rad i dao je veliki doprinos naučnoj misiji.

Poznata je njegova studija „O potrebi i mogućnostima korišćenja privatnog kapitala za naše razvojne ciljeve“.

Preminuo je u Beogradu 12. aprila 1998. godine.

Đorđe, duhovnik pravne nauke

Babadudinci Đjorđe Tasić

Đorđe Tasić

Đorđe Tasić je rođen u Vranju 1892. godine. Osnovnu školu i šest razreda gimnazije završio je u Vranju. Sedmi i osmi razred i maturu u Trećoj beogradskoj gimnaziji. Na Pravni fakultet u Beogradu upisuje se 1911/12. godine. Za vreme Prvog svetskog rata prekida školovanje. Diplomirao je jula 1919. godine. Usmeni doktorski ispit položio je marta 1920. godine. Doktorsku tezu “Problem opravdanja države” odbranio je 15. maja 1920. godine, pred komisijom: Živojin Perić (predsednik), Slobodan Jovanović (član) i dr Toma Živanović (član). Iste godine postao je docent na Pravnom fakultetu u Subotici. Od 1923. do 1930. bio je na Pravnom fakultetu u Ljubljani, gde je postao redovni profesor.

Kraljevim ukazom od 10. septembra 1930. godine postavljen je za redovnog profesora na katedri Enciklopedija prava na Pravnom fakultetu u Beogradu. Poslednjih godina pred rat bio je i dekan fakulteta. Od januara 1940. godine Đorđe Tasić je i urednik “Arhiva za pravne i društvene nauke”, u to vreme najvažnijeg pravnog časopisa u našoj zemlji. Bio je i predsednik Društva za sociologiju i društvene nauke.

Početkom rata okupator ga udaljuje sa fakulteta, ali će potom okupatorski pomagači zahtevati od Tasića da drži predavanja na kvislinški organizovanom fakultetu, što će on odbiti. Četvrtog novembra 1941. godine okupator ga zatvara kao taoca, a posle puštanja iz logora na Banjici, kvislinška specijalna policija će ga prizivati, saslušavati, maltretirati, da bi ga 25. avgusta 1943. godine Gestapo ponovo uhapsio, a već sutradan streljao negde na Sajmištu. Tako je Đorđe Tasić mučeničkom smrću završio svoj kratak, ali veoma plodan život.

Tasić je bio izvanredno talentovan, ali isto tako i vredan, što će se ispoljiti već u osnovnoj školi i uvek se posle potvrđivati. Zanimljiv je podatak da je on kao đak prvog razreda osnovne škole toliko impresionirao svoje učitelje da su, neuobičajeno, njemu poverili zadatak da na svečanoj svetosavskoj priredbi održi govor gostima. Takođe treba, u ovom kontekstu, navesti da je već u vranjskoj gimnaziji Tasić stalno bio vrlo aktivan u đačkoj literarnoj družini „Zaštita”. Na sastancima družine najčešće će se čitati, pored sastava Bore Stankovića, i njegove pripovetke, pesme, književne ocene.

Tasić je ostavio za sobom delo koje je i po obimu i po vrednosti, mnogi to smatraju, najveće delo u našoj pravnoj nauci, od značaja i za evropsku pravnu nauku.

Osnivač Društva za sociologiju

Godine 1935. izlazi njegovo najbolje delo, udžbenik “Uvod u pravne nauke (Enciklopedija prava)” – nesumnjivo još uvek jedno od najboljih dela te vrste u nas – koje označava datum u razvoju naše pravne nauke. “Uvod u pravne nauke” doživeo je tri izdanja (drugo 1938. godine i treće 1941), ali se izdanja toliko razlikuju jedno od drugog da svako od njih predstavlja samostalno naučno delo.

Pisao je na srpskom i više svetskih jezika. Do kojih je visina Tasić u ovom pogledu dosegnuo svakako rečito govori činjenica da je jedan od najvećih, ako ne i najveći pravnik dvadesetog stoleća, Francuz Leon Digi, u svom četvorotomnom “Sistemu prava” in extenso reprodukovao tekst Tasićeve čuvene uporedne studije o Digiju i Kelsenu, napominjući da misli da on sam ne bi mogao da da bolju naučnu analizu svog i Kelsenovog učenja. Poznati nemački profesor i teoretičar prava Karl Šmit je toliko cenio Tasića kao naučnika da će u predratnim godinama jednom jugoslovenskom doktorantu dati kao temu za doktorsku disertaciju “Naučno delo Đorđa Tasića”.

Neka vrsta pionira u sociološkim istraživanjima u nas, Tasić će 1935. godine biti osnivač Društva za sociologiju.

Kao čoveka Đorđa Tasića su krasile najlepše ljudske vrline: skromnost, poštenje, iznad svega, dobrota. Biće uvek pun razumevanja za čoveka i njegove teškoće, uvažavaće tuđ rad i tuđe misli. Pomagao je ljudima kadgod je bio u prilici, i nikada nikom nije činio nažao.

(Izvori: Rista T. Nikolić „Vranjska Pčinja“ ; “Srpski etnografski zbornik”, knjiga peta; “Naselja srpskih zemalja”, knjiga druga, 1903; Momčilo Stentić, “Zaspisi o familiji Cupare”; R. Simonović, “Život i naučno delo Đorđa Tasića, Đorđu Tasiću u spomen”, Biblioteka “Tragovi”, Beograd, 1999; “Iz istorije srpske i jugoslovenske vojne psihijatrije: Nastanak i razvoj Klinike za psihijatriju Vojnomedicinske akademije od 1932. do 2002. godine”, strana 5,6; Miroljub Simić, asistent, “O tumačenju prava profesora Đorđa Tasića”, 1973).

 

Ministarstvo kulture i informisanja Stare vranjske porodice

 

Ovaj tekst nastao je u okviru projekta koji je sufinansiran iz budžeta Republike Srbije – Ministarstva kulture i informisanja. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.